ปัจฉิมวาจา

   ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราขอให้ท่านทั้งหลายทราบไว้ว่า

สังขารทั้งหลายมีความเสื่อมสิ้นไปเป็นธรรมดา

ขอให้ท่านทั้งหลายจงยังประโยชน์ตน และประโยชน์ท่าน ให้ถึงพร้อม

ด้วยความไม่ประมาทเถิด 

 บัดนี้สมเด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าก็ดับขันธปรินิพพานไปแล้ว โลกก็พากันเศร้าสลดถึงพระองค์  พุทธศาสนิกชนทั่วหน้าพากันมองเห็นชัดว่า สังขารเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และมีความมรณะเป็นอวสาน  เราพากันเสียดายว่ามิได้เกิดมาทันสมัยที่พระองค์อยู่  และในบางครั้งเราถึงกับปรารถนาที่จะเห็นพระองค์กลับมาใหม่   ความปรารถนานี้มีอยู่ในหัวใจคนเป็นอันมาก

  ตลอดถึงอาจารย์ผู้รจนาคัมภีร์ ซึ่งกรมสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส ได้ทรงนำมาแต่งเป็นพระปฐมสมโพธิ เป็นข้อความดังนี้

“พระบรมสารีริกธาตุแห่งองค์สมเด็จพระโลกนาถอันประดิษฐานอยู่ในที่ต่างๆ นั้น เมื่อมิได้เครื่องสรรพปูชนียภัณฑ์แล้ว  พระธรรมธาตุทั้งปวงก็เสด็จไปสู่ที่อันประกอบด้วยเครื่องสักการบูชา  ถ้ามีบุคคลอยู่ในประเทศใดแล้ว ก็เสด็จไปสู่ประเทศนั้นด้วยกำลังอธิษฐานแห่งองค์สมเด็จพระผู้มีพระภาคเจ้า  ครั้นกาลล่วงไป ที่ทั้งหลายทั้งปวงปราศจากเครื่องสักการบูชาแล้ว พระบรมธาตุก็จะมารวมกันเข้า แล้วเสด็จไปสู่มหาเจดีย์ในลังกาทวีป   แล้วเสด็จไปสู่ราชาตนะเจดีย์ในนาคทวีป   แล้วเสด็จไปสู่โพธิบัลลังก์ กระทำอาการเป็นพระพุทธรูปปรากฏเหมือนอย่างองค์พระศรีสุคต ประดิษฐานเหนือบัลลังก์ใต้ควงไม้ศรีมหาโพธิ์ ทรงพระรัศมีสีสันพรรณโอภาส    เมื่อพระธาตุประชุมกันครั้งนั้นมนุษย์ทั้งหลายจะได้เห็นก็หามิได้    ฝูงเทพยดาทั้งหลายในหมื่นจักรวาลจะพากันมาประชุมพร้อมกัน   ในลำดับนั้นก็จะเกิดมีไฟเผาผลาญสังขารพระบรมธาตุให้ย่อยยับจนไม่มีเหลือ”

    ถ้อยคำนี้ไม่ใช่คำของพระพุทธเจ้า ต้องเป็นคำของนักปราชญ์ชาวลังกาเขียนไว้ด้วยความเชื่อหรือ “มโนคติ” คิดพยากรณ์การณ์ล่วงหน้าว่าจะเป็นดังนั้น

    ถ้าหากเป็นความอธิษฐานของพระพุทธเจ้าแล้ว เรื่องที่ว่า “พระบรมธาตุทั้งหลายจะมาประดิษฐานรวมกันเข้าเป็นองค์นั้น”  ก็จะต้องเป็นเรื่องจริง   เพราะ“ความอธิษฐานก่อนในเวลาดับจิต”เป็นสิ่งที่มีอำนาจมาก  โดยเฉพาะองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

     ด้วยเหตุที่จะเกิดความย่อยยับของพระพุทธศาสนา    พวกเราชาวพุทธบริษัท ๔ ควรอย่างยิ่งที่จะเคารพสักการะ  และสร้างเครื่องสรรพปูชนียภัณฑ์ ประกอบเป็นเครื่องสักการบูชาอันสูงค่ายิ่ง  ที่จะบรรจุพระบรมสารีริกธาตุอันจะเสด็จมาทุกสารทิศ   เพื่อได้รับการบูชาสรรเสริญในการปฏิบัติบูชา  บำเพ็ญบูชา  ด้วยการน้อมถึงองค์คุณพระศรีพระรัตนตรัย   ค้ำจุนประเทศชาติ  พระศาสนา  พระมหากษัตริย์  และแก่ชีวิตทุกชีวิต  ทุกจิตวิญญาณ  เสริมผู้ปฏิบัติอยู่ให้ยิ่งๆ ขึ้น     เพื่อคุณนั้นจะประดับไว้ในโลกา ณ ที่นี้อีกแห่งหนึ่งตราบนานเท่านาน